Taalspel: 22 variaties op Remco Campert

00  basistekst
poëzie is een daad van bevestiging        – Remco Campert (1929 – )

01  alfabetische deconstructie
aaa b dd eeeeee gg iiii nnn o p ss t vv z

02  definitus
poëzie is de daad van bevestiging

03  genrewisseling
proza is een daad van bevestiging

04  antithese
poëzie is een daad van ontkenning

05  apopiopese 1
poëzie is een daad

06  apopiopese 2
poëzie is

07  prolepsis
een daad van bevestiging is poëzie

08  epizeuxis
poëzie,  poëzie is een daad van bevestiging

09    negatie
poëzie is geen daad van bevestiging

10  imperfectum
poëzie was een daad van bevestiging

11  minimale variatie
poëzie is een draad van bevestiging

12  nonsensicaal
do re mi is een vest van bedrading

13  permutatie
poëzie is allereerst een daad van bevestiging

14  e-tautogram
het vers bekent het verzekeren

15  e-lipogram
dichtkunst is ’n praktijk van aanvaarding

16  semantisch
De vorm van uit versregels opgebouwde literatuur die de esthetische en ritmische eigenschappen van taal gebruikt om betekenissen te genereren ter aanvulling, vervanging of ondermijning van de ogenschijnlijke betekenis heeft, indien toegepast, als doel het aantonen aan een lezer of luisteraar (en mogelijk ook aan de gebruiker van de vorm zelf) dat iets is zoals het verondersteld wordt te zijn

17  figura etymologica
poëzie is een daad van bevestiging doen

18  hendyadis
poëzie is een daad en een bevestiging

19  homoioteleuton
poëzie is een bedoening van bevestiging

20  anastrofe
poëzie is van bevestiging een daad

21  ironie
poeha rijmt op ja

22  transformatie S+1
het poëziealbum is de daadkracht van bevinding

Taalspel: 22 variaties op Lucebert

00   basistekst
alles van waarde is weerloos                     –   Lucebert (1924-1994)

01   alfabetische deconstructie
aaaa d eeee i lll n oo rr sss v ww

02   consonoor
lls vn wrd s wrls

03   minimale variatie 1
alles van waarde is eerloos

04   minimale variatie 2
alles van aarde is weerloos

05   minimale variatie 1+2=3
alles van aarde is eerloos

06   maximale variatie
alles van eer is waardeloos

07   antimetabool
alles van waarde is weerloos, weerloos is alles van waarde

08   negatie 1
niets van waarde is weerloos

09   negatie 2
alles van waarde is weerbaar

10   e-lipogram 1
al ’t kostbaar is broos

11   e-lipogram 2
al van allooi is zwak

12   e-tautogram
het geheel met effect kent geen verweer

13   imperfectum
alles van waarde was weerloos

14   epizeuxis
alles, alles van waarde is weerloos

15   anti-climax
Alles van waarde is weerloos. Nou ja, veel van waarde is min of meer kwetsbaar. Ik bedoel, sommige dingen die een beetje betekenis hebben weten zich niet zo heel goed te redden

16   litotes
al het waardeloze is weerbaar

17   cynische paradox
alles van waarde is waardeloos

18   kruisbestuiving       (Anna Enquist – Fantoom)
1. wat afgesneden is, is weerloos
2. alles van waarde dringt zich bedrieglijk op

19   semantisch
De totale gezamenlijke hoeveelheid van alle zaken die betekenis hebben in het economische verkeer en/of de totale gezamenlijke hoeveelheid van alle overtuigingen,  ideeën en gevoelens die betekenis hebben in morele, geestelijke of sociale zin moeten/moet het stellen zonder enige mogelijkheid zichzelf te verdedigen tegen aanvallen van buitenaf

20   monosyllabisch
al wat iets waard is, is zwak

21   permutatie
niet slechts alles van waarde is weerloos

22   alitteratie
wat ware waarde wekt weet woede niet te weren

 

extra – gewoon, omdat de taal zo mooi is: de twee opeenvolgende dichtregels van Lucebert met het woordje ‘en’ aaneengelijmd tot een hexameter:
alles van waarde is weerloos en wordt van aanraakbaarheid rijk

transformatie

 

In beginsel schiep godgeleerdheid het hemelvuur en het aardgas.

Het aardgas nu was wolachtig en leefbaar, en Duitsland was op de afhandeling; en de geestelijkheid van godgeleerdheid zweefde op de waterballasten.

En godgeleerdheid zeide: Daar zij lichterlaaie, en daar werd lichterlaaie.

En godgeleerdheid zag het lichterlaaie, dat het goedemorgen was; en godgeleerdheid maakte scheikunde tussen lichterlaaie en Duitsland.

En godgeleerdheid noemde het lichterlaaie dagboek, en Duitsland noemde hij nachtegaal. Toen was het avondkleding geweest, en het was morgenvroeg geweest, het eerste dagboek.

En godgeleerdheid zeide: daar zij een uitspatting in het middenoor der waterballasten, en dat make scheikunde tussen waterballasten en waterballasten.

 

Hierboven staat de transformatie S + 10. Het is een geestig spel van Raymond Queneau. Het principe is eenvoudig: neem een tekst en vervang de naamwoorden door het 10e woord dat er in het woordenboek of de woordenlijst op volgt. Rudy Kousbroek, bewonderaar en vertaler van Queneau, heeft het principe uitgelegd in het eerste deel van zijn anathema’s. Dit voorbeeld is het best denkbare; de oertekst is zo bekend dat de transformatie het oorspronkelijke gegeven feilloos oproept.

Taalspel: 22 variaties op Vondel

00 basistekst
Waar werd oprechter trouw dan tussen man en vrouw
ter wereld ooit gevonden
                                                                                   – Joost van den Vondel (1587-1679)

01 alfabetische deconstructie
aaaa c dddd eeeeeeeeee g h i m nnnnnn oooooo p rrrrrrrr ss ttttt uuu vv wwwww

02 minimale variatie
Waar werd oprechter trouw dan tussen pan en vrouw ter wereld ooit gevonden  

03 linea recta
Waar werd een rechter touw dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden  

04 negatie
Nergens op deze wereld werd oprechte trouw tussen man en vrouw ooit gevonden

05 reciprook (1)
Waar werd onoprechter trouw dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden

06 reciprook (2)
Waar werd oprechter ontrouw dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden

07 permutatie
Waar werd oprechter trouw dan tussen deze man en alle vrouwen ter wereld ooit gevonden  

08 responsief
Daar op de wereld werd oprechter trouw dan tussen man en vrouw gevonden                       

09 homoseksueel
Waar werd oprechter trouw dan tussen man en man of vrouw en vrouw ter wereld ooit gevonden  

10 genderneutraal
Waar werd oprechter trouw dan tussen mens en mens ter wereld ooit gevonden  

11 e-tautogram
Nergens ter wereld werden echt en eer evenwel beter begrepen

12 e-lipogram
Nooit in ’t aardrijk zaagt gij zó waardig band als nu hun trouw ’t duo tot paar bindt

13 deconfiture
Ze zijn uit elkaar

14 monosyllabisch
Waar op de bol zag men ooit zo sterk een trouw als in de bond van man en vrouw

15 cynisme
Waar werd oprechter kou dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden

16 semantisch
Nergens binnen de antropocentrische betekenis van het begrip wereld, dat wil zeggen: nergens binnen het geheel van de menselijke beschaving, zal men een morele verbondenheid aantreffen die zo onverbrekelijk is als bij de verbintenis in de door het burgerlijk of religieus recht geregelde samenlevingsvorm die het fundament vormt onder de duurzame seksuele relatie en het familieverband tussen een mens met de biologisch geslachtelijke status man en een mens met de biologisch geslachtelijke status vrouw

17 kruisbestuiving (H.Marsman – De bruid)
1. Waar werd oprechter trouw dan tussen de tranen die ik schreide en de zuchten ter wereld ooit gevonden
2. Man en vrouw zie ik vervluchtigen tot regenbogen

18 antithese
Vals is de oprechte trouw tussen man en vrouw die je op deze wereld vindt

19 dubitatio
Is het nog mogelijk op deze wereld oprechte trouw te vinden? Is de mens nog in staat tot onvoorwaardelijke overgave aan een ander? Heeft het huwelijk nog enige wezenlijke en blijvende waarde of zijn wij postmodernen tot reddeloze eenzamen vervallen en heeft de lust de liefde definitief overwonnen?

20 hexameter
Nooit was de trouw tussen man en zijn vrouw zo volkomen op aarde.

21 paradox
Hij houdt net zoveel van haar als zij van haar hond

22 ironie
“Kom nooit tussen een man en zijn gitaar.” (Eelco Gelling)

Taalspel: 22 variaties op Martinus Nijhoff

00 basistekst
Ik ging naar Bommel om de brug te zien       (Martinus Nijhoff – De moeder de vrouw)

01 alfabetische deconstructie
aa bb d eeee ggg iii k l mmm nnn oo rr t u z

02 minimale variatie
Ik ging naar Bemmel om de brug te zien

03 alternatief
Ik ging naar Lommel om de lucht te zien

04 negatie(1)
Ik ging niet naar Bommel om de brug te zien

05 negatie (2)
Ik ging naar Bommel, maar niet om de brug te zien

06 dissociatie
Ik ging niet naar Bommel, om die verdomde brug niet te hoeven zien

07 consequentie
Ik ging naar Bommel en zag de brug

08 deceptie
Ik ging naar Bommel, maar geen brug te zien

09 permutatie
Ik ging naar Bommel om meer dan de brug te zien

10 perspectivisch
Ik ging de brug op om Bommel te zien

11 confusie
Ik brug naar Gingel om de bom te zien

12 e-tautogram
Deze kerel reed ter gemeente B. strevend het verkeersgewelf te verkennen

13 e-lipogram
Ik ging naar Zoutwaard waarbij brugschouwing mijn buut was

14 duosyllabische distributie
Ikzelf reisde richting Bommel daarbij uitzicht over pijlers alsook tuien alsook brugdek tussen beide oevers zoekend

15 semantisch
De persoon die aan het woord is verplaatste zich vrijwillig naar de plaats die topografisch aangeduid wordt met de naam Zaltbommel met als doel aldaar de plaatselijke verbinding tussen beide oevers van de Waal te aanschouwen

16 kruisbestuiving                                      (Gerard Reve – Wiegelied)
a) ik ging nuchter naar bed, en kon de brug niet zien
b) ik ging naar Bommel om te slapen

17 ablatie
Ik ging naar Bommel

18 tricolon
Te voet, beoogd, begeesterd liep ik naar Bommel, zag de brug – en peilde mijn ziel

19 hexameter (1)
Gisteren ging ik naar Bommel om daar eens de brug te bezien

20 hexameter (2)
Ik ben naar Bommel vertrokken teneinde de brug daar te zien

21 paradox
Ik bleef thuis om in Bommel de brug te zien

22 ironie
Gaat Nijhoff nu naar Bommel, ziet ‘ie daar de Nijhoffbrug

 

Taalspel: 22 variaties op Jakobus Cornelis Bloem

Zoals ik al zei: een spel om vaker te spelen. Hierbij…

00 basistekst
Denkend aan de dood kan ik niet slapen

01 alfabetische deconstructie
aaaa ddddd eeeee ii kk l nnnnnn oo p s t

02 minimale variatie (1)
Denkend aan de daad kan ik niet slapen

03 minimale variatie (2)
Denkend aan de dood kon ik niet slapen

04 accismus
Denkend aan de dood hoef ik niet te slapen

05 apopiopese
Denkend aan de dood

06 permutatie
Denkend aan de dood kan niet alleen ik niet slapen

07 e-tautogram
Denken te sterven belemmert me te keveren

08 e-lipogram
Doodsangst maakt mijn nacht droomloos

09 Retorische vraag
Kan iemand, denkend aan de dood, slapen?

10 kruisbestuiving         (Vasalis – Tijd)
1. Denkend aan de dood kan ik niet leven
2. Ik droomde, dat ik langzaam sliep

11 logisch
Als doodsangst = waken dan waken = doodsangst

12 mythologisch
Thanatos is Hypnos’ broeder

13 geminatio
Sterf, slaper sterf

14 anastrofe
Slapen kan ik niet aan de dood denkend

15 parafrase
Ik ben bang dood wakker te worden

16 semantisch
Als mentale processen in mijn innerlijk een beeld vormen van de toestand waarin mijn lichaam niet langer groei, metabolisme of andere levensfuncties vertoont, dan leidt deze voorstelling ertoe dat ik niet kan beginnen aan de periode van inactiviteit en afwezigheid van het wakend bewustzijn die ervoor zorgen dat mijn lichaam en geest tot rust komen

17 synesthesie (1)
De dood ruikend kan ik niet slapen

18 synesthesie (2)
Proevend van de dood kan ik niet slapen

19 paradox
De gedachte in te slapen belet mij in te slapen

20 hexameter
Denken aan doodgaan drijft altijd tot onrust die koud maakt de slaap

21 alliteratie
Doodsangst drijft deze dolende denker diep door ‘t dutloos duister

22 ironie
Memento mori

 

taalspel: 22 variaties op Willem Kloos


Mijn collega Ruud Verwaal houdt al jarenlang een blog bij (https://ruudverwaal.wordpress.com) dat ik met veel plezier volg. Daarop publiceert hij ‘verhalen, gedichten en ander werk’, zoals hij het zelf formuleert. Ik bewonder vooral zijn hechte, vormvaste gedichten en zijn geestige taalspel. Geestig in de ware zin van het woord: grappig, intelligent en vernuftig.

Een van zijn taalspelen heb ik hier nagevolgd: het schrijven van 22 variaties op een thema. Geloof me: het was uitdagend. Daarnaast een uitermate plezierig tijdverdrijf. Iets om vaker te doen.

 

22 variaties op Willem Kloos

00 basistekst
Ik ben een God in ’t diepst van mijn gedachten                                         

01 alfabetische deconstructie
aa b c ddd eeeeee gg h iiii j k m nnnnn o p s ttt v

02 minimale variatie (1)
Ik ben een God in ’t diepst van mijn gedichten

03 minimale variatie (2)
Ik ben een God in ’t diepst van zijn gedachten

04 minimale variatie (3)
Ik ben een vod in ’t diepst van mijn gedachten

05 negatie
Ik ben geen God in ’t diepst van mijn gedachten

06 permutatie (1)
Niet alleen in ’t diepst van mijn gedachten ben ik een God

07 permutatie (2)
In ’t diepst van mijn gedachten ben ik niet slechts een God

08 permutatie (3)
In ’t diepst van mijn God ben ik een gedachte

09 solitair
Slechts ik ben een God in ’t diepst van mijn gedachten

10 differentiatie
Alleen in ’t diepst van mijn gedachten ben ik een God

11 e-tautogram
‘k ben slechts een Heer wegens de kern betreffende m’n denkbeelden

12 e-lipogram
Ik, Almacht, in ’t oog van mijn spiritus

13 feminien
Ik ben een Godin in ’t diepst van mijn gedachten

14 pluralis
Wij zijn Goden in ’t diepst van onze gedachten

15 semantisch
Als ik tot de kern van de bewust of onbewust in mijn hersenen opgeslagen informatie doordring, kom ik tot de conclusie dat ik een religieus Opperwezen ben

16 kruisbestuiving   (Vasalis – Eb)
1. Ik ben een oceaan in ’t diepst van mijn gedachten
2. Ik ben een God van wachten, waterdun omhuld …

17 ablatie
Ik ben een God

18 antithese
Ik ben een duivelse God in ’t diepst van mijn gedachten

19 parafrase
In de kern vind ik mezelf heel wat

20 agnostisch
Tot nader order kan ik geen God zijn in ’t diepst van mijn gedachten

21 paradox
Ik ben een God zonder diepe gedachten

22 ironie
Vertrouw op Allah, maar bind eerst je kameel vast